Doğum Kontrolü
İnsanlar gebeliğin cinsel ilişki sonucu ortaya çıktığını anladıklarından bu yana çeşitli yöntemlerle bunu önlemeye çalışmışlardır.
Bu konudaki en eski belge,MÖ 2700 de Çin’de yapılmış bir kitaptaki kontrasepsiyon ve düşük yaptırmaya ilişkin reçetelerdir.
MÖ ki dönemlerde Araplar çöl yolculuklarında develer gebe kalmasın diye vaginalarına yuvarlak taşlar koyarlarmış.
Kondom 1564,diyafram 1838,spermisidler 1885, RİA 1909, oral kontraseptifler 1940 larda yapılmıştır.

Kontraseptif Yöntemler:
Sınıflama

Hormonal Kontraseptifler kombine oral haplar

 

post-coital haplar

depo enjeksiyonlar

hormon içeren RİA lar

vajinal halkalar

 

Rahim içi araçlar

Cerrahi sterilizasyon tüp ligasyonu

Vazektomi

 

Doğal aile planlaması

Emzirme ile gebeliğin önlenmesi

Geleceğin kontraseptif yöntemleri

Hormonal Kontraseptifler 

Gebeliği önleyici iğneler

Aylık enjeksiyon:Östrogen ve progesteron içeren iğneler 30 günde bir uygulanması gerekir.Servikal mukusu kalınlaştırır,yumurtlamayı kısmen engeller.Koruyuculuğu %99’dur.Emziren anneler 6 aydan sonra kullanabilir.Adetin ilk 7 günü uygulanır.Meme kanseri öyküsü öyküsü,yüksek tansiyon,damar sertliği,karaciğer hastalığı,şeker hastalığı,safra kesesi hastalığı olanlara önerilmez.

3 aylık enjeksiyon(depo-provea)

Sadece progesteron içeren iğnelerdir.Yumurtlamayı engeller.Servikal mukusu koyulaştırı. Koruyuculuğu %99’dur.Rahim ve yumurtalık kanserine karşı koruyucudur.Emziren anneler kullanır.Adetin ilk günü yapılır.3 ay boyunca koruyucudur.Yan etkisi;Adet kanamasında azalma olur yada hiç adet görmez.Baş ağrısı ve kilo artışı yapabilir.

Kombine oral kontraseptifler(Hap)

Progesteron ve östrogen içeren haplardır.

Etki mekanizması;Ovulasyonu(yumutlama) kısmen engeller,endometriumun incelerek implantasyonunu engeller,servikal mukusu kalınlaştırır.Düzenli kullanıldığında koruyuculuğu %99’dür.Adetin ilk günü başlanır.Her gün aynı saatte alınır(akşam yatmadan alınımı önerilir).

Yan etkisi

,Hafif baş ağrısı,bulantı, iştah artışı,libido olabilir.Emziren anneler 6 aydan sonra kullanabilir.Şeker hastalığı,meme kanseri öyküsü,nedeni bilinmeyen vaginal kanama,yüksek tansiyon, damar sertliği,karaciğer hastalığı,şeker hastalığı,safra kesesi hastalığı olanlara önerilmez.

 

Post-Coital Kontrasepsiyon

Kondom yırtılması,diyaframın yer değiştirmesi, RİAnın düşmesi,hap alımının unutulması veya

cinsel tecavüz gibi durumlarda acil kontrasepsiyon gerekir.
 

Post-coital haplar:
Korunmasız coitusu izleyen ilk 72 saat içinde (EthynylEstradiol 50mcg+norgesterol 1mg içeren) OKden 2 adet alınıp 12 saat sonradozun tekrarı şeklindedir.( Aşırı bulantı yapabilir )

Post-coital RİA uygulaması:
Korunmasız coitusun olduğu siklusta ovulasyonu izleyen 5-7 gün içerisinde RİA uygulanması gebeliği engellemedeçok etkilidir.Ancak pratik değildir. 

RU-486:
Korunmasız coitusu izleyen ilk 72 saat içinde 600 mg RU-486nın tek doz kullanımı etkili kontrasepsiyon sağlar. Henüz yaygın değildir. 

Enjekte Edilen Kontraseptifler Depo medroxi prog.acetat;3 ayda bir 150 mg im. uygulanır.

Noretisteron enantat;2 ayda bir 200mg im. uygulanır.

Estradiol valerate 5mg + Noretisteron enantat 50mg;ayda bir im. uygulanır.

 

Deri altı implantları

İmplanon

Kolun iç yüzüne deri altına yerleştirilen,tek kapsülden oluşur.Sadece progesteron içerir.Adetin ilk 7 gününde takılabilir.

Hormon içeren RİA’lar
Gövdesinde 38mg progesteron içeren ve 1 yıl etkinliği olan Progestasert ve20mg levonorgestrol içeren 5 yıl etkili olan L Ng-20 RİA lar mevcuttur.Etkinliği

oldukça yüksektir, ancak amenore sık rastlanan yan etkidir.


Rahim İçi Araçlar ( RİA )

İnert (katkısız) RİA’lar :Polietilen (Lippes Loop) veya paslanmaz çelikten (Çinde kullanılan ringler) yapılmışlardır.

Bakırlı RİA’lar:Cu T-380 A,Cu T 200 C,Multiload (ML Cu 250 ve 375) ve Nova T gibi.

Hormonlu RİA’lar

Etki Mekanizması :Üst genital kanala sperm migrasyonunu önleyerek, ovum transportunu inhibe ederek ve fertilizasyonu inhibe ederek.
Etkinliği:Geriye dönüşümlü, emniyetli ve kontraseptif etkisi yüksektir %96
Olumlu Yönleri:Güvenli, etkili ve geriye dönüşümlü bir yöntemdir.Kullanımı kolay ve cinsel ilişki zamanından bağımsızdır. Uygulandıktan sonra uzun süre etkilidir,emzirenler için uygundur ve çıkarıldığında fertilite hemen geri döner.
Olumsuz Yönleri:Uygulama ve çıkarılması için eğitilmiş personel gereklidir. Cinsel yolla bulaşan hastalık riskindekiler için uygun bir yöntem değildir. Uygulamadan sonraki bir kaç ay veya devamlı olarak adetlerde artma, ağrı ve ara kanamaları yapabilir.
  RİA Endikasyonları : Gebeliklerinin arasında uzun süre olmasını isteyenler ve/veya artık çocuk istemeyenler

Hormonal kontraseptifler için uygun olmayanlar.

Emzirenler

Coitustan bağımsız yöntem isteyenler.

Bir veya daha çok çocuğu olanlar.

Acil, post-coital kontrasepsiyona gereksinimi olanlar

 

Rianın uygun olmadığı durumlar

Gebe yada gebelik şüphesi olanlar

Bir yıldan az süreyle çocuk sahip olmak isteyenler

Adet kanaması ağrılı ve fazla olanlar

Pelvik enfeksiyonu şüphesi olanlar

Uterus,genital bölgede herhangi bir anomalisi olanlar

Ve bu arganlarda kanser şüphesi olanlara Ria takılmaz.

 

 

 

 

 

Uygulama Zamanı  İnterval Uygulama : Menstürel siklusun her hangi bir döneminde uygulanabilir. Gebelik kuşkusunu ekarte edebilmek için siklusun ilk 10 günü tercih edilir.

Post-abortus uyg.:Enfeksiyon belirtisi olmamak kaydıyla RİA 1. Trim spontan düşük ve küretajdan hemen sonrası uygulanabilir.

Post-partum uyg.:Plasenta atıldıktan sonra 10 dk.içinde doğumda aşırı kanama olmamış ve nfeksiyon riski yoksa uygulanabilir.Aksi halde post-partum 6. haftada takılmalıdır. Sezaryenden 2,5 ay sonra Ria takılabilir.

 

Olası komplikasyonlar Uterus perforasyonu:Çok nadir.Genelde el becerisi az personel tarafından yapılır.

Gebelik: RİA+gebelik söz konusu ise; gebelik istenmiyorsa sonlandırılır isteniyorsa 1.trimesterde çekilir veya bırakılabilir, 2.trimesterde ise bırakılır.

PID:Uygulamayı izleyen ilk yılda, özellikle de ilk 4 ayda görülebilen nadir ve önemli bir komplikasyondur.Genellikle cinsel yolla bulaşan hast. için risk altındakilerde gözlenir.

Kayıp RİA:Yapılan kontrollerde RİA’nın ipi görülmeyebilir.( İpin kıvrılması,RİA’nın yer değiştirmesi,gebelik,sessiz perforasyon?)

 

 

Bariyer Yöntemler
  Kondom:Cinsel ilişkiden önce ereksiyon halindeki penise geçirilen latex kauçuktan bir kılıftır.Koruyuculuk oranı %98dir.Ucuzdur,kolay bulunur,cx ca dan koruyucu etkisi vardır,AİDS dahil cinsel yolla bulaşan hast.dan korunmada en etkili yoldur. 

Diyafram:Serviksi mekanik olarak kapatan kubbe biçiminde ince, kauçuktan yapılmış kontraseptif yöntemdir.Coitustan önce kubbe kısmına spermisit konularak uygulanır. .Koruyuculuk oranı %94dür. 2 yıl kullanılır. 

Spermisitler:Koitustan10-15 dk önce vaginaya uygulanıp sperm hareketlerini önleyen ve spermlerin ölümünü sağlayan kimyasal ajanlardır. Aerosol, krem, jel, macun, supozituvar,köpük,tablet ve sünger gibi türlerivardır. Temel etkili madde; nonoxynol-9, octoxynol-9 ve menfegol’dür Koruyuculuk oranı %94dür

Cerrahi Kontrasepsiyon
Halen dünyada en yaygın olarak kullanılan en etkili kontraseptif  yöntem cerrahi sterilizasyondur. Cerrahi sterilizasyon (kadında tüp ligasyonu,erkekte vazektomi) artık çocuk istemeyen aileler için uygun yöntemlerdir.Günümüzde geriye dönüşümü mümkün ancak pahalı,güç ve %100 değildir.Bu nedenle yöntem tanıtılırken ve önerilirken ayrıntılı bilgi verilmelidir.
Etki Mekanizması:Gebeliği oluşturacak üreme hücrelerinin (ovum ve sperm)

üreme kanalında yapılan cerrahi sonucunda birleşememeleri ile kontraseptif etki meydana gelir.
Etkinliği: %99.6 (tüp ligasyonu), %99.8 (vazektomi)
 

Tüp Ligasyonu
Tüplere ulaşmada üç yaklaşım vardır: Vaginal (Kolposkopik,kolpotomik(Kroner))

Transservikal(Histereskopik)

Abdominal
Günümüzde en çok abdominal yol seçilmektedir.
Abdominal yaklaşımda tüplere ulaşmada kullanılan teknikler: Laparoskopik (klip,koter)

Mini laparotomik (Pomeroy,Irving,Parkland,klip,silikon band)

Laparotomik

 

Olumlu yönleri;çok etkili ve güvenlidir,maliyeti bir kereye mahsustur ve cinsel ilişki zamanından bağımsız olup uygulama sonrası etkinlik hemen başlar.
Olumsuz Yönleri;kalıcıdır, cerrahi komplikasyonlar olabilir,başarısızlık durumunda ektopik gebelik riski vardır.

Vazektomi
Erkekte, yas deferenslerin kapatılması ile sperm transportunun engellenmesi esasına dayanan yöntemdir.
Olumlu yönleri;kolay,basit ve kısa sürede uygulanır,cinsel ilişkiye etkisi yoktur.
Olumsuz Yönleri;kalıcıdır, cerrahi komplikasyonlar olabilir,hemen etkili olmaz (işlemden sonra 20 ejekulatta spermler mevcuttur)

Doğal Aile Planlaması
Eslerin mensturel siklusun fertil ve infertil dönemlerini,doğal olarak görülen belirtilerle saptayarak fertil dönemde cinsel ilişkide bulunmamalarını tanımlayan bir deyimdir.
  Bazal vucut ısısı takibi

Servikal mukus takibi

Takvim veya ritm metodu

Geri çekme (coitus interruptus)

Vaginal yıkama

Emzirme ve Gebeliğin Önlenmesi
Doğumdan hemen sonra Prolaktin hormonu yükselmeye başlar ve kadın eğer emzirmeye devam eder ise yüksek kalır. Bu yüksek seviye ovulasyonu inhibe eder.Bu inhibisyon , anne bebeğini su dahil hiçbir ek besin vermeksizin sık sık (gece dahil) ve her defasında uzun süre emziriyorsa ilk 6 ay için geçerlidir.Tanımlanan koşullarda gebe kalma riski %2’dir.

Geleceğin Kontraseptif Yöntemleri  

Erkekler için hap,enjeksyon,implant

Cerrahi olmayan vazektomi

Kadınlar için antifertilite aşısı

Daha geliştirilmiş bariyer yöntemler