DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU

    Bir belirtiler topluluğudur

•    Bir hastalıktır

•    Organik ve bedensel temelleri vardır.

•    Çevresel nedenler belirtileri abartır

YANLIŞ BİLİNENLER 

•      Yaramaz çocuk zekidir

•      Erkek çocuk  doğası gereği yaramazdır

•      Çok tutturunca istekleri yapılabilir

•      Hiperaktif çocuklarda zeka sorunu da vardır

•      Hiperaktif çocuklar asla adam olmazlar

•      Hiperaktif çocuklar özel ve ayrı okullarda okutulmalıdır.

DEHB CİDDİ HERKESİ İLGİLENDİREN BİR DURUMDUR

•      DEHB için tedavi görmeyen erkek çocukların %40’ı 16 yaşına geldiklerinde adi suça karışabileceklerdir.

•      %52’si ileride alkol ve uyuşturucu alışkanlığı edinebileceklerdir.

•      %30’u liseyi bile biteremeyebileceklerdir.

•      DEHB olan yetişkinlerin %75’i ilişkilerinde sorunlar yaşayabileceklerdir.

EPİDEMİYOLOJİ

•      Çocukların %6-9’u

•      Hemen hemen 10 erkek çocuktan birinde

•      30 kız çocuktan birinde

•      Ancak ailesel geçiş kızlarda daha fazla

İZLEM BULGULARI

•      %70 okul çağından ergenliğe kadar sürer

•      %30-40 erişkin yaşamda düzelir

•      %30-50 erişkin yaşamda da sürer

•      %10-20 belirgin işlev ve yeti kaybı olur

GELİŞİMSEL ÖZELLİKLER

•      Okul Öncesi:Hiperaktivite ve saldırganlık

•      Okul Çağı: Okul başarısı ve davranışsal sorunlar

•      Ergenler:Dürtüsellik, huzursuzluk ve bunaltı hissi

•      Erişkinler:Bilişsel işlev bozukluğu, değişken etkinlikler, sabırsızlık ve bunaltı hissi.

DEHB

        TEMEL BELİRTİLERİ

        *Dikkat Eksikliği

        *Aşırı hareketlilik

        *Dürtüsellik

•      7 yaştan önce başlamış olmalı

•      Kalıcı ve sürekli olmalı(en az 6 aydır)

•      Birden fazla ortamda görülmeli( hem okul hem ev gibi)

DİKKAT EKSİKLİĞİ BELİRTİLERİ

•      Belirli bir işe ya da oyuna dikkatini vermekte zorlanır.

•      Dikkati kolayca dağılır dikkatsizce hatalar yapar.

•      Başladığı işi bitiremez.

•      Kendisiyle konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünür.

•      Görev ve etkinlikleri düzenlemekte zorlanır.

•      Zihinsel çaba gerektiren işleri yapmaktan kaçınır.( ev ödevi, okul aktiviteleri gibi)

•      Günlük etkinliklerde unutkandır.

•      Sık sık eşya kaybeder.

Anne baba ve öğretmenlerin dikkat eksikliği olan çocuğu tanımlamaları:

•      Söylediklerim bir kulağından girip diğerinden çıkıyor.

•      Sanki aklı hep başka yerde çok dalgın.

•      Bilgisayar başında saatlerce oturabiliyor ancak ödev başında en çok 10 dk.

•      Çok sık eşya kaybediyor.

•      Dersi dinlemiyor sürekli etrafla ilgili.

•      Başladığı işi bitiremiyor.

•      Sınavlarda dikkatsizce hatalar yapıyor.

•      Ödev başında çok yavaş, 10 dk.lık işi 3-4 saatte bitiremiyor.

HİPERAKTİVİTE

•      Eli ayağı kıpır kıpırdır.

•      Oturduğu yerde duramaz.

•      Gereksiz yere sağa sola koşturur, eşyalara tırmanır.

•      Sakince oynamakta zorlanır.

•      Sürekli hareket eder,  sanki motor takılmış gibidir.

•      Çok konuşur.

Anne, baba ve öğretmenlerin aşırı hareketliliği tanımlamaları:

•      Eli dursa ayağı oynar.

•      Sürekli hareket halinde yürümez koşar.

•      Ya konuşur ya sesler çıkarır.

•      TV izlerken bile hareket eder.

•      Sırada oturmanın 50 çeşidini gösterebilir.

•      Sınıfta nereye baksam onu görüyorum.

•      Sırada otururken bile eli ayağı hareket ediyor.

DÜRTÜSELLİK

•      Dürtüsellik genel olarak bireyin kendini kontrol edebilmesinde sorun olmasıdır. Acelecilik, istekleri erteleyememe, söz kesme, düşündüğünü hemen yapma, aklına geleni hemen söyleme, sırasını beklemede güçlük çekme gibi belirtilerle kendini gösterir.

•      Sorulan soru tamamlanmadan yanıt verir.

•      Sırasını beklemekte güçlük çeker.

•      Başkalarının sözünü keser ya da oyunlarda araya girer.

Anne baba ve öğretmenlerin dürtüselliği tanımlamaları:

•      10 yaşına geldi hala söz kesmemeyi öğrenemedi.

•      Düşünmeden hareket ediyor.

•      Sabırsızdır, istekleri hemen olsun ister.

•      Asla sırasını bekleyemez.

•      Daha soruyu tamamlamadan cevabını vermeye kalkar.

•      Aklıne geleni hemen yapar.

OLUMLU ÖZELLİKLERİ

•      Enerjik olma

•      Yaratıcılık

•      Sıcak kanlı ve cana yakın olma

•      Kolay ilişki kurabilme

•      Esneklik

•      Hoşgörülü olma

•      İyi bir espiri yeteneğine sahip olma

Çocukların ve gençlerin özdeğerlerini geliştirmeye yönelik yöntemler:

        ÖZDEĞER:Çocukların ruhsal hayatının en önemli parçasıdır. Özdeğerin iyi gelişmiş olması hayatın gereklerini yerine getirebilmekle yakından ilgilidir ve strese karşı koruyucu bir etkidir.Özdeğer eksikliği ise olumsuz davranışlara ve okul başarısızlığına yol açar. DEHB görülen çocuklar ve gençler özdeğerle ilgili problemler geliştirme riski taşırlar.DEHB olan çocukların çoğu çevreden olumsuz tepkiler alırlar. Böylece bu çocukların kendilerine bakış açıları son derece olumsuz olabilir.

Çocukların ve gençlerin özdeğerlerini geliştirmeye yönelik yöntemler:

        “Ben işe yaramazın tekiyim anneme babama acı çektiriyorum” gibi bunu açıkça ifade etmeseler bile davranışları giderek, kendilerine bakış açılarıyla adeta uyum sağlar ve gerçek bir baş belası gibi davranmaya başlayabilirler.

Önemli becerileri öğretin:

•      Dur ! Sorun nedir?

•      Planların neler?

•      En iyi plan hangisi?

•      Planı uygula!

•      Plan işe yaradı mı?

TEDAVİ

•      AİLE: Davranışsal teknikleri kullanma, aile terapisi, ailenin desteklenmesi(danışmanlık destek grupları)

•      OKUL: Kapsamlı eğitim palanı yapılması, yapılandırılmış ortam hazırlanması tıbbi yönden destek olunması(tanıda ve izlemde geri bildirim çok önemli) Ev ödevlerinin izlenmesi. Eğitimli öğretmenler ve aileyi tedavi için yönlendirme.

İLAÇ TEDAVİSİ

•      Uyarıcı ilaçlar: Ritalin(Metilfenidat)

•      Çok yönlü tedavilerde ilaç dışlanırsa diğer yöntemler de çoğunlukla başarısız...

•      Güvenilirliği 50 yıllık deneyim sonucudur.

•      %90-95 oranında tedaviye olumlu yanıt.

İLAÇ TEDAVİSİ

•      Ritalin 10 mg.

•      Kısa yarı ömür: Etki 30-60 dakikada başlar 2-4 saatte sonlanır.

•      Dünde birkaç doz gerekebilir.

•      İlaca düşük dozdan başlanır ve etkili olacak en düşük dozu bulmak için zamanla arttırılır.

•      İlacın etkisi sonlanmaya yakın tepkisel hareketlilik olabilir.

İLAÇ TEDAVİSİ

        Ritalin yan etkileri:

        * Kısa dönem iştahsızlık ( yemekle beraber verilmeli) Uyku sorunları ( en son uyumadan 4-5 saat önce verilmeli) Duygu durum dalgalanmaları, tik bozukluğu, baş ağrısı, midede şişkinlik.

        *Epilepside kontrol altında kullanılabilir.